Αυτοάνοσα νοσήματα και ψυχή – υπάρχει σύνδεση;

Συνέντευξη με τον Μίλεν Τσόνεφ – κλινικό ψυχολόγο, ειδικό στην Ψυχοσωματική 

Οι αυτοάνοσες παθήσεις συχνά ακούγονται σαν βιολογικό μυστήριο – το σώμα „επιτίθεται“ στα ίδια του τα κύτταρα. Αλλά γιατί θα το έκανε αυτό; Τι συμβαίνει σε βαθύτερο επίπεδο; Και μπορεί η ψυχή να έχει επιρροή; 

Για να ρίξουμε φως σε αυτό το περίπλοκο θέμα, μιλήσαμε με τον Μίλεν Τσόνεφ – κλινικό ψυχολόγο με ειδίκευση στην Ψυχοσωματική. Σε αυτό το άρθρο σε γνωρίζουμε με το θέμα και τη σχέση ανάμεσα στο μυαλό, τη βιολογία και τη συναισθηματική μνήμη. 

Τι είναι η ψυχοσωματική; 

Ο Μίλεν ξεκινά από τα βασικά: η ψυχοσωματική δεν είναι αφαίρεση. Ψυχή και σώμα – νους και σώμα – λειτουργούν πάντα μαζί. Όχι ως ξεχωριστά συστήματα, αλλά ως ένα ενιαίο σύνολο, που προσπαθεί συνεχώς να μας προσαρμόσει στο περιβάλλον. 

Πότε αρχίζει το σώμα να αντιδρά; 

Ο Μίλεν τονίζει ότι το σώμα αντιδρά όταν δεν έχουμε λύση στο μυαλό. Η βασική αρχή στην ψυχοσωματική είναι ότι όταν η ψυχή δεν βρίσκει διέξοδο, το σώμα αντιδρά στη θέση της. 

Αυτοάνοσα νοσήματα: τι πραγματικά συμβαίνει; 

Ο Μίλεν είναι κατηγορηματικός – δεν υπάρχουν „δύο απόψεις“: η ιατρική και η ψυχοσωματική. Υπάρχει μία διαδικασία, η οποία μπορεί να ερμηνευτεί με διαφορετικούς τρόπους. Εξηγεί ότι το σώμα αποτελείται από τέσσερα ιστικά στρώματα, καθένα από τα οποία αντιδρά μέσω ενός αυστηρά καθορισμένου εξελικτικού μηχανισμού – μέσω: 

• αύξηση του ιστού, ακολουθούμενη από φλεγμονή και αποδόμηση 

               ή 

• εκφύλιση του ιστού, ακολουθούμενη από φλεγμονή και αποκατάσταση. 

Αυτές οι αντιδράσεις συχνά ερμηνεύονται ως αυτοάνοσες διεργασίες. Όμως, σύμφωνα με τον Μίλεν, πρόκειται για ειδικά βιολογικά προγράμματα, διαμορφωμένα εξελικτικά. Το σώμα δεν „κάνει λάθος“. Το σώμα εκτελεί ένα πρόγραμμα. 

Απλά παραδείγματα για τις σύνθετες διεργασίες 

Για να γίνει σαφές, ο Μίλεν δίνει συγκεκριμένα παραδείγματα: 

• Όταν „δεν μπορούμε να καταπιούμε“ κάτι  

Οι αμυγδαλές πρέπει να μεγαλώσουν, ώστε να παράγουν περισσότερο υγρό που θα μας βοηθήσει να καταπιούμε. Στη συνέχεια έρχεται η φάση αποκατάστασης – η αμυγδαλίτιδα.  

• Όταν έχουμε μια δυσάρεστη επαφή ή απώλεια μιας ευχάριστης επαφής 

Το δέρμα – ο πιο πρόσφατος ιστός εξελικτικά – στεγνώνει, για να γίνει λιγότερο ευαίσθητο. Στη συνέχεια αποκαθίσταται μέσω φλεγμονής – διάφορες δερματικές και αλλεργικές αντιδράσεις. 

Και στις δύο περιπτώσεις, το σώμα καταστρέφει δικά του κύτταρα – μια διαδικασία που στην ιατρική συχνά ονομάζεται „αυτοάνοση“. 

Τα συναισθηματικά μοτίβα στις αυτοάνοσες παθήσεις 

Ο Μίλεν αναφέρει ξεκάθαρα το βασικό μοτίβο που περιγράφουν τα εγχειρίδια: 

Βαθιά σύγκρουση μεταξύ των γονιών κατά την περίοδο: 

• πριν τη σύλληψη, 

• κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, 

• και γύρω από τον τοκετό. 

Όμως τονίζει: Αυτό δεν είναι ένα πρότυπο που πρέπει να εφαρμόζεται μηχανικά. Δεν μπορεί να ειπωθεί: „Αφού οι γονείς μάλωναν – άρα θα υπάρξει αυτοάνοσο νόσημα.“ Το σώμα επιλέγει διαφορετικές αντιδράσεις σε διαφορετικούς ανθρώπους. 

Και τι γίνεται με τα καταπιεσμένα συναισθήματα, την ευθύνη, τον έλεγχο; 

Αυτές οι καταστάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε ανισορροπία – τόσο ψυχική όσο και σωματική. Δεν αποτελούν όμως απαραίτητα αιτία αυτοάνοσου νοσήματος. Είναι απλώς „υπόβαθρο συνθηκών“, που μπορεί να επιπλέξει τις αντιδράσεις, χωρίς όμως να τις καθορίζει. 

Τι είναι το στρες σύμφωνα με την ψυχοσωματική; 

Ο Μίλεν τονίζει ότι το στρες δεν είναι η αιτία. Το στρες είναι μια αντίδραση. Αντιπροσωπεύει την αύξηση των ορμονών – αδρεναλίνη, νοραδρεναλίνη, κορτιζόλη – αλλά αυτό είναι συνέπεια άλυτων ζητημάτων. 

Στην ψυχοσωματική, „σύγκρουση“ σημαίνει: 

• μια απροσδόκητη κατάσταση, 

• μια δραματική κατάσταση, 

• ένα αίσθημα απομόνωσης (σαν να συμβαίνει μόνο σε εμάς), 

• μια κατάσταση στην οποία δεν ξέρουμε πώς να αντιδράσουμε. 

Αν η κατάσταση επαναλαμβάνεται, το σώμα αναπτύσσει μια στρατηγική – ένα πρόγραμμα που ενεργοποιείται κάθε φορά που υπάρχει „υπενθύμιση“. Έτσι φτάνουμε σε λειτουργικές μεταβολές. 

Μπορεί η ψυχική εργασία να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα; 

Μίλεν: Ναι – γιατί μέσω αυτής αλλάζει η αντίδραση προς την κατάσταση. 

Ο Μίλεν δεν είναι γιατρός, αλλά μέσω ερωτήσεων και δουλειάς με το κάθε άτομο, βοηθά να ανακαλυφθεί: 

• ποια ήταν η πρώτη κατάσταση, 

• ποια είναι η στάση απέναντί της, 

• και αν αυτή μπορεί να αλλάξει. 

Τονίζει: 

Όταν η κορτιζόλη ανεβαίνει, το ανοσοποιητικό σύστημα πέφτει. Το σώμα μπαίνει σε κατάσταση „πολέμου“ – το αίμα και η λέμφος κατευθύνονται προς τους μύες, ενώ τα εσωτερικά όργανα μένουν με ασθενέστερη αιμάτωση. Η αλλαγή της εσωτερικής αντίδρασης είναι η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα να περιοριστεί αυτή η διεργασία. 

Πρώτα βήματα προς την εσωτερική αλλαγή 

Σύμφωνα με τον Μίλεν, το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι να αποδεχτούμε ότι όλα όσα συμβαίνουν, μας συμβαίνουν για κάτι καλύτερο. 

Όχι ως παρηγοριά, αλλά ως ευκαιρία για: 

• κατανόηση, 

• αλλαγή, 

• μάθηση, 

• ανακούφιση. 

Επισημαίνει: 

Δεν πρέπει να κατηγορούμε τον εαυτό μας – ούτε τους άλλους. Ο καθένας έχει τον δικό του δρόμο και τον δικό του ρυθμό. 

Όταν το σώμα μιλά και ο νους σιωπά 

Ο Μίλεν κλείνει με μια απλή αλλά δυνατή εικόνα. 

Φανταστείτε τον αγενή άνθρωπο που έρχεται προς το μέρος σας. 

Αν μας έχουν διδάξει από παιδιά πώς να αντιδρούμε – θα έχουμε λύση. 

Αν όχι – το σώμα θα αρχίσει να μιλά: 

• κοκκίνισμα, 

• αυξημένη πίεση, 

• αυξημένος καρδιακός παλμός, 

• ένταση, 

• αδρεναλίνη. 

Το σώμα αντιδρά εκεί όπου ο νους δεν έχει στρατηγική. 

Τι να θυμάσαι από τον Μίλεν; 

Τα λόγια του Μίλεν Τσόνεφ οδηγούν σε μια ξεκάθαρη αλήθεια: το σώμα δεν ενεργεί ποτέ τυχαία. Αντιδρά εκεί όπου ο νους δεν έχει λύση, και πίσω από κάθε σύμπτωμα κρύβεται μια βιωμένη κατάσταση, την οποία δεν είχαμε τους πόρους να επεξεργαστούμε. Οι αυτοάνοσες διεργασίες, με αυτή την έννοια, δεν είναι εχθρός μας, αλλά ένα πρόγραμμα – μια βιολογική προσπάθεια να αντιμετωπίσουμε κάτι που η ψυχή δεν κατάφερε να επιλύσει. Ο δρόμος προς την αλλαγή δεν ξεκινά με πάλη, αλλά με κατανόηση: να σταματήσουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας, να δούμε ποιο γεγονός ενεργοποίησε την αντίδραση και να επιλέξουμε μια νέα στάση απέναντί του.