- Τι είναι το κολλαγόνο;
Το κολλαγόνο είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη στον ανθρώπινο οργανισμό, αποτελώντας περίπου το 30% της συνολικής του πρωτεΐνης. Είναι το βασικό δομικό στοιχείο του δέρματος, των οστών, των συνδέσμων, των μυών και των τενόντων, καθώς και του υπόλοιπου συνδετικού ιστού στον οργανισμό. Απαντάται επίσης στα αιμοφόρα αγγεία, στα όργανα και στον βλεννογόνο του εντέρου.
Οι πρωτεΐνες αποτελούνται από αμινοξέα. Τα βασικά αμινοξέα που δομούν το κολλαγόνο είναι η γλυκίνη, η προλίνη και η υδροξυπρολίνη. Αυτά τα αμινοξέα ομαδοποιούνται μεταξύ τους για να σχηματίσουν πρωτεϊνικές ίνες (ινίδια) σε μια τριπλή ελικοειδή δομή. Για να σχηματιστεί όμως η τριπλή έλικα, ο οργανισμός χρειάζεται επίσης τις αντίστοιχες ποσότητες βιταμίνης C, μαγγανίου, χαλκού και ψευδαργύρου.
- Ποιος είναι ο ρόλος του κολλαγόνου;
Ο βασικός ρόλος του κολλαγόνου είναι να προσφέρει δομή, δύναμη και υποστήριξη σε ολόκληρο τον οργανισμό. Οι πιο συγκεκριμένοι ρόλοι του κολλαγόνου περιλαμβάνουν:
• παροχή προστατευτικού καλύμματος στα όργανα·
• υποβοήθηση του σχηματισμού ινοβλαστών στο χόριο (το μεσαίο στρώμα του δέρματος), κάτι που με τη σειρά του συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων κυττάρων·
• προσφορά αντοχής και ελαστικότητας στο δέρμα·
• συμμετοχή στις διαδικασίες πήξης του αίματος.
- Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι κολλαγόνου;
Έχουν αναγνωριστεί περίπου 28 τύποι κολλαγόνου. Διαφέρουν ως προς τον τρόπο συναρμολόγησης των μορίων, τα κυτταρικά συστατικά που προστίθενται και το πού ακριβώς στον οργανισμό χρησιμοποιείται το κολλαγόνο. Όλες οι ίνες κολλαγόνου έχουν τουλάχιστον μία τριπλή ελικοειδή δομή.
Οι πέντε βασικοί τύποι κολλαγόνου είναι:
• τύπος I – αποτελεί το 90% του κολλαγόνου στον οργανισμό και προσφέρει πυκνή δομή στο δέρμα, τα οστά, τους συνδέσμους και τους τένοντες·
• τύπος II – δομεί τον ελαστικό χόνδρο, ο οποίος στηρίζει τις αρθρώσεις·
• τύπος III – απαντάται στις αρτηρίες, τους μύες και τα όργανα·
• τύπος IV – απαντάται στα διάφορα στρώματα του δέρματος·
• τύπος V – απαντάται στα μαλλιά, σε ορισμένα στρώματα του δέρματος, στον κερατοειδή χιτώνα των ματιών και στον ιστό του πλακούντα.
- Τι συμβαίνει με το κολλαγόνο καθώς γερνάμε;
Με την ηλικία, το σώμα παράγει όλο και λιγότερο κολλαγόνο, ενώ αυτό που υπάρχει διασπάται όλο και πιο γρήγορα. Επίσης, το κολλαγόνο είναι χαμηλότερης ποιότητας σε σχέση με όταν ήμασταν νεότεροι. Οι γυναίκες παρουσιάζουν σημαντική μείωση της παραγωγής κολλαγόνου μετά την εμμηνόπαυση. Είναι φυσιολογικό για τον καθένα να παρουσιάζει μείωση στην παραγωγή κολλαγόνου, η οποία ξεκινά μετά την ηλικία των 25 ετών και γίνεται πιο αισθητή μετά τα 40.
- Πώς να καταλάβετε αν το επίπεδο κολλαγόνου στον οργανισμό σας μειώνεται;
Το κολλαγόνο δεν μπορεί να μετρηθεί (για παράδειγμα μέσω εξέτασης αίματος), αλλά υπάρχουν ορισμένα σημάδια που αποτελούν ένδειξη ότι το επίπεδό του στον οργανισμό μας μειώνεται. Αυτά τα σημάδια και συμπτώματα περιλαμβάνουν:
• πόνο στις αρθρώσεις ή οστεοαρθρίτιδα λόγω φθαρμένου χόνδρου·
• απώλεια κινητικότητας λόγω δυσκαμψίας ή βλάβης των αρθρώσεων·
• αδυνάτισμα ή συρρίκνωση των μυών, σε συνδυασμό με μυϊκούς πόνους·
• λιγότερο εύκαμπτους και πιο σκληρούς συνδέσμους και τένοντες·
• προβλήματα με την κυκλοφορία του αίματος·
• γαστρεντερικά προβλήματα λόγω λέπτυνσης του βλεννογόνου του πεπτικού συστήματος·
• ζαρωμένο ή χαλαρό δέρμα·
• βαθούλωμα γύρω από τα μάτια ή κάπου αλλού στο πρόσωπο.
- Ποιες συνήθειες που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής βλάπτουν το κολλαγόνο;
Οι παράγοντες που μπορούν να μειώσουν σημαντικά το κολλαγόνο στον οργανισμό μας είναι:
• η κατανάλωση υπερβολικής ζάχαρης και επεξεργασμένων υδατανθράκων – η ζάχαρη συνδέεται με τις πρωτεΐνες και σχηματίζει προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης, γνωστά και ως AGEs. Αυτά τα μόρια βλάπτουν τις γειτονικές πρωτεΐνες, κάνοντας το κολλαγόνο να διασπάται πιο γρήγορα.·
• η υπερβολική έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία – η υπεριώδης ηλιακή ακτινοβολία όχι μόνο μειώνει την παραγωγή κολλαγόνου, αλλά προκαλεί και ταχύτερη διάσπασή του και πρόωρη εμφάνιση ρυτίδων. Γι' αυτό απόφευγε την υπερβολική έκθεση στον ήλιο και φόρα πάντα αντηλιακό (SPF 30 και άνω) όταν βρίσκεσαι έξω.·
• το κάπνισμα – το κάπνισμα βλάπτει ταυτόχρονα την ελαστίνη και το κολλαγόνο, με αποτέλεσμα την πιο αργή επούλωση πληγών και την πρόωρη εμφάνιση ρυτίδων. Η νικοτίνη συστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, εμποδίζοντας την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών σε αυτό.
- Ποιες παθήσεις και άλλοι παράγοντες βλάπτουν το κολλαγόνο;
Τα αυτοάνοσα νοσήματα, κατά τα οποία το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού επιτίθεται στον δικό του ιστό, μπορούν να βλάψουν το κολλαγόνο. Η δερματομυοσίτιδα, ο λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η σκληροδερμία είναι αυτοάνοσα νοσήματα του συνδετικού ιστού, για τα οποία είναι γνωστό ότι προκαλούν βλάβη στο κολλαγόνο.
Οι γενετικές μεταλλάξεις μπορούν επίσης να βλάψουν το κολλαγόνο. Τα σφάλματα στη δομή του κολλαγόνου οδηγούν σε καταστάσεις όπως η ατελής οστεογένεση (νόσος των εύθραυστων οστών) και το σύνδρομο Ehlers-Danlos (μια ομάδα κληρονομικών συστηματικών νοσημάτων με διαταραχές του συνδετικού ιστού).
Οι διαδικασίες γήρανσης είναι ένας άλλος παράγοντας, κατά τον οποίο το επίπεδο κολλαγόνου μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία.
- Τι μπορούμε να κάνουμε για να επιβραδύνουμε τα σημάδια γήρανσης και να περιορίσουμε την απώλεια κολλαγόνου από το δέρμα;
Για να επιβραδύνεις τις επιπτώσεις της γήρανσης του δέρματος, χρησιμοποίησε αντηλιακά προϊόντα κάθε μέρα (SPF 30 και άνω), φόρα γυαλιά ηλίου με προστασία UV και καπέλο με φαρδύ γείσο, καθώς και μακρυμάνικα πουκάμισα από ελαφριά φυσικά υφάσματα. Όπως έγινε ήδη σαφές, η υπεριώδης ακτινοβολία βλάπτει το κολλαγόνο, γι' αυτό απόφευγε και το σολάριουμ.
Ακολούθησε μια ισορροπημένη διατροφή, όπως η μεσογειακή, πλούσια σε λαχανικά και φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς και μέτρια ποσότητα ζωικών προϊόντων (κρέας, γαλακτοκομικά, θαλασσινά και αυγά).
- Πώς ακριβώς χρησιμοποιείται το κολλαγόνο στην κοσμετολογία και την ιατρική;
Το κολλαγόνο μπορεί να διασπαστεί, να μετατραπεί και να απορροφηθεί ξανά από τον οργανισμό. Έχει ευρύ φάσμα εφαρμογών στην κοσμετολογία και την ιατρική. Το κολλαγόνο που χρησιμοποιείται για ιατρικούς σκοπούς προέρχεται από αγελάδες, πρόβατα, χοίρους ή ανθρώπους. Η χρήση του περιλαμβάνει:
• δερμικά υλικά πλήρωσης – οι ενέσεις κολλαγόνου μπορούν να γεμίσουν ρηχές κοιλότητες στο δέρμα, όπως ρυτίδες και λεπτές γραμμές·
• περιοδοντολογία – το κολλαγόνο λειτουργεί ως φραγμός για να αποτρέψει τον ταχέως αναπτυσσόμενο ουλικό ιστό να μετατραπεί σε τραύμα στο δόντι, δίνοντας στα κύτταρα του δοντιού τον χρόνο που χρειάζονται για να αναγεννηθούν·
• επίδεσμοι πληγών – το κολλαγόνο βοηθά τις πληγές να επουλωθούν, προσελκύοντας νέα δερματικά κύτταρα προς την πληγή·
• αγγειακά μοσχεύματα – μοσχεύματα από δότη κολλαγονούχου ιστού έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή προσθετικών αιμοφόρων αγγείων, την υποβοήθηση της αναγέννησης περιφερικών νεύρων και την ανακατασκευή αρτηριών.
- Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε κολλαγόνο αυξάνει το επίπεδο κολλαγόνου στον οργανισμό;
Η κατανάλωση τροφών πλούσιων σε κολλαγόνο δεν οδηγεί άμεσα σε υψηλότερο επίπεδο κολλαγόνου στον οργανισμό, καθώς το κολλαγόνο δεν μπορεί να απορροφηθεί στην πλήρη του μορφή, αλλά διασπάται σε αμινοξέα.
Ωστόσο, πολλές τροφές που παρέχουν τις πρώτες ύλες που υποστηρίζουν την παραγωγή κολλαγόνου μπορούν να καταναλώνονται ως μέρος μιας ισορροπημένης και υγιεινής διατροφής. Αυτές οι τροφές περιέχουν τα αμινοξέα γλυκίνη και προλίνη. Για τη διαδικασία απαιτούνται επίσης βιταμίνη C, μαγγάνιο, χαλκός και ψευδάργυρος. Οι τροφές που περιέχουν αυτά τα αμινοξέα, βιταμίνες και μέταλλα είναι:
• γλυκίνη – γκρανόλα, φιστίκια και κόκκινο κρέας, καθώς και δέρμα κοτόπουλου, γαλοπούλας και χοιρινού·
• προλίνη – σπαράγγια, μανιτάρια, λάχανο, σιτάρι και φιστίκια, καθώς και κρέας, ψάρι και ασπράδι αυγού·
• βιταμίνη C – μπρόκολο, λαχανάκια Βρυξελλών, πατάτες, πιπεριές, εσπεριδοειδή και φράουλες·
• μαγγάνιο – άγρια βατόμουρα, κακάο, καρύδα, βρώμη, σπόροι και ξηροί καρποί·
• χαλκός – μανιτάρια σιιτάκε, φυλλώδη λαχανικά, αστακός και στρείδια, σπόροι και ξηροί καρποί, τόφου, συκώτι και μαύρη σοκολάτα·
• ψευδάργυρος – φασόλια, μπρόκολο, φυλλώδη λαχανικά, γαλακτοκομικά, ρεβίθια, δημητριακά ολικής άλεσης, στρείδια και ξηροί καρποί, καθώς και πουλερικά, χοιρινό και κόκκινο κρέας.
- Τι είναι τα πεπτίδια κολλαγόνου;
Τα από του στόματος λαμβανόμενα συμπληρώματα κολλαγόνου κυκλοφορούν ως πεπτίδια κολλαγόνου ή υδρολυμένο κολλαγόνο, συνήθως σε μορφή κάψουλας ή σκόνης. Όπως έγινε ήδη σαφές, το κολλαγόνο δεν μπορεί να απορροφηθεί στην πλήρη του μορφή, αλλά πρέπει πρώτα να διασπαστεί σε αμινοξέα (πεπτίδια). Τα πεπτίδια κολλαγόνου είναι μικρά κομμάτια ζωικού κολλαγόνου, τα οποία απορροφώνται μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα.
- Τι λένε οι έρευνες για την αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων κολλαγόνου;
Λείπουν οι τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες – το χρυσό πρότυπο για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας των φαρμάκων – όσον αφορά τα συμπληρώματα διατροφής. Οι λίγες τέτοιες μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί έχουν διαπιστώσει ότι τα πεπτίδια κολλαγόνου είναι πιθανώς αποτελεσματικά για τη βελτίωση της ελαστικότητας και της ενυδάτωσης του δέρματος. Ενδέχεται επίσης να είναι αποτελεσματικά για την ανακούφιση του πόνου και τη βελτίωση της λειτουργίας των αρθρώσεων σε άτομα με οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.
Και τέλος, αλλά εξίσου σημαντικό – να έχετε υπόψη ότι η πρόσληψη πεπτιδίων κολλαγόνου (από τροφές ή συμπληρώματα διατροφής) δεν μπορεί να κατευθυνθεί ακριβώς εκεί που θέλετε, γιατί ο οργανισμός τα χρησιμοποιεί κατά προτεραιότητα εκεί όπου τα χρειάζεται. Με άλλα λόγια, αν έχετε προβλήματα στις αρθρώσεις, αλλά ξεκινήσετε τη λήψη κολλαγόνου με σκοπό να ενισχύσετε το δέρμα ή τα μαλλιά σας, το κολλαγόνο θα κατευθυνθεί κατά προτεραιότητα προς τις αρθρώσεις σας.
